7 asrılık gelenek. Milyonluk yarış atlarının sırrı!

Bursa’nın Karacabey ilçesindeki Tarım İşletmesi’nde safkan Arap atı yetiştiriciliği, DNA analizleri ve mikroçipli kimlik sistemiyle sürdürülüyor. Yaklaşık 7 asırlık geçmişe dayanan işletmede bugün 600 at bulunuyor. Atların anne ve baba soyları 7-8 nesil geriye kadar takip edilirken, genetik kayıtları yarış ve damızlık süreçlerinde belirleyici rol oynuyor.

Karacabey’de 7 asırlık at yetiştiriciliği geleneği

Bursa’nın önemli at yetiştiriciliği merkezlerinden Karacabey Tarım İşletmesi’nin geçmişi, Çiftlikat-ı Hümayun adıyla sarayın ve ordunun at ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulduğu döneme uzanıyor.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla 1932-1936 yılları arasında Suriye, Irak ve Arap Yarımadası’ndan getirilen atlarla safkan Arap atı yetiştiriciliğinin temelleri güçlendirildi. Bugün işletmede bulunan 600 atın bakımı, veteriner hekimlerin kontrolünde 60 personel tarafından yapılıyor.

Şampiyonlukları bulunan aygırların damızlık olarak kullanıldığı işletmede, 6 farklı familyaya mensup 12 aygırdan elde edilen taylar satışa sunuluyor. Taylar, Karacabey’deki satış merkezinde ve İstanbul Veliefendi Hipodromu’nda düzenlenen açık artırmalarla yetiştiricilerle buluşuyor.

49 anne, 12 baba soy hattı korunuyor

İşletmede safkan Arap atlarının soylarının korunması ve kayıtlı yetiştiriciliğin sürdürülmesi amacıyla kapsamlı bir kimliklendirme sistemi uygulanıyor.

Türkiye’deki Arap atlarının gen kaynakları açısından önemli bir yere sahip olan TİGEM atlarının soy kayıtları, 1932 ve 1936 yıllarında Türkiye’ye getirilen damızlık atlara kadar uzanıyor. İşletmede 49 anne ve 12 baba soy hattı korunuyor. Atların soyları 7-8 nesil geriye kadar takip edilebiliyor.

Her atın anne ve baba bilgileri, fiziksel özellikleri ve genetik kayıtları ayrı ayrı tutuluyor. DNA örnekleriyle anne-baba doğrulaması yapıldıktan sonra atlara mikroçip takılarak özel bir kimlik numarası veriliyor.

“Anne-baba doğrulaması olmayan atın pedig­risi çıkmıyor”

TİGEM Karacabey Tarım İşletmesi Müdür Yardımcısı Veteriner Hekim Eren Karabulut, işletmede yetiştirilen atların soy bilgilerinin titizlikle kayıt altına alındığını belirtti.

Karabulut, “Türkiye’deki Arap atlarının tamamına yakınının gen kaynağı TİGEM atlarıdır. Burada gördüğünüz Kayasel isimli at, bizim damızlık aygırlarımızdan biri. Seklavi sülalesine mensup. Türkiye’de şu anda 49 anne hattı ve 12 baba hattı bulunuyor. Bu hatların her birinin 7-8 nesil geriye uzanan soyu ve kayıtları belli” dedi.

Atların DNA analizlerinin Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünün genetik laboratuvarında yapıldığını anlatan Karabulut, anne-baba doğrulaması tamamlanmadan pedigri belgesi düzenlenmediğini vurguladı.

Karabulut, “Bu atların her birinin DNA doğrulaması, yani anne-baba doğrulaması mevcut. Anne-baba doğrulaması yapıldıktan sonra atlara çip takılıyor ve kayıt işlemleri tamamlanıyor. Bunlar yapılmazsa atın pedig­risi çıkmıyor. Pedigrisi çıkmayan at, yarış pistlerinde koşma ve damızlık olarak kullanılma özelliği kazanamıyor” ifadelerini kullandı.

Atların fiziksel özellikleri de kayıt altında

İşletmede atların kimliklendirilmesi yalnızca DNA analizleriyle sınırlı kalmıyor. Üç veteriner hekimden oluşan komisyon tarafından yapılan kontrollerde atların don renkleri, yüz ve ayaklarındaki beyaz işaretler, tırnak renkleri ve vücutlarındaki kıl dönmeleri gibi ayırt edici özellikleri de kayıt altına alınıyor.

Karabulut, atların mikroçip numaralarını kimlik numarasına benzeterek şu bilgileri verdi:

“Bizde T.C. kimlik numarası olduğu gibi bu atların da mikroçip numarası var. Nüfus kayıtlarını da biz yapıyoruz. Kayıtlar, üç veteriner hekimin oluşturduğu komisyon eşliğinde tutuluyor. Atların anne-baba bilgileri, eşkal bilgileri, yapıları, don renkleri ve tırnaklarının renklerine kadar her özellikleri kayıtlı.”

Soy kütüğü kayıtlarının TİGEM’in üç işletmesinde ve Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Yüksek Komiserler Kurulu sisteminde muhafaza edildiğini belirten Karabulut, bu sistemin safkan Arap atı yetiştiriciliğinin devamlılığı açısından önem taşıdığını söyledi.

İşletmede yetiştirilen atların bir bölümü damızlık olarak kullanılırken, bir bölümü de yarışlarda değerlendirilmek üzere özel yetiştiricilere satılıyor.